Ég ætla að hætta mér út í ansi eldfimt umræðuefni. Eftirfarandi verður að lesast með þeim fyrirvara að ég hef aldrei misst vinnuna og þekki því ekki atvinnuleysi á eigin skinni (ég hef reyndar unnið hjá sjálfum mér næstum allan starfsferilinn). Þess vegna vil ég gjarnan fá viðbrögð á neðangreint sem hjálpa mér að skilja hvar ég fer útaf brautinni, ef svo er.
Ég skil ekki hvernig stendur á því að meðan einhversstaðar er verk að vinna, þá sé einhver á atvinnuleysisbótum.
Af hverju borgar samfélagið einhverjum fyrir að gera ekki neitt, þegar sá hinn sami gæti verið einhvers staðar annars staðar að vinna samfélaginu gagn? Af hverju bjóðum við ekki upp á öryggisnet í formi þess að fólkið í landinu geti á hverjum tíma gengið í örugg íhlaupaverk og fengið greitt fyrir þau, í stað þess að greiða þeim atvinnuleysisbætur?
Þetta hefur ótal kosti:
-
Þessir peningar samfélagsins fara í að skapa verðmæti og efla samfélagið í stað þess að fara í hreint ekki neitt.
-
Fólk sem missir starfið sitt helst í rútínu, hefur hlutverk og þannig minnkar hættan á margvíslegum fylgikvillum atvinnuleysis, s.s. depurð og þunglyndi.
-
Ýmis verk verða unnin sem aldrei hefðu verið unnin annars.
Það er auðvitað að mörgu að huga og ekki sama hvernig þetta er gert. Í fyrsta lagi, þá er ég ekki að tala um atvinnubótavinnu, því í mínum huga felst atvinnubótavinna í að vinna þarflaus verk eins og að eitt teymi verkamanna moki skurð og annað teymi komi svo og moki ofan í hann. Verkefnin sem verða fyrir valinu þurfa að uppfylla allmörg skilyrði, þ.á.m.:
-
Þau þurfa að fela í sér “samfélagsleg verðmæti” af einhverju tagi.
-
Margvísleg verkefni þurfa að vera í boði til að sem flestir geti fundið verkefni við sitt hæfi.
-
Þau mega ekki vera í samkeppni við einkafyrirtæki.
-
Þetta þarf að vera ígripavinna sem fólk er fljótt að komast inn í og getur hætt í án fyrirvara.
Verkefni af þessu tagi eru fjölmörg. Mannfrek verkefni sem ýmsar stofnanir hefur langað til að framkvæma, en ekki fengið fjárveitingu í; verkefni sem myndu gera samfélagið betra, en erfitt er að reikna fjárhagslega réttlætingu fyrir að leggja í, a.m.k. í upphafi. Og þessi verkefni eru af margvíslegu tagi, og gætu því nýtt margvíslega sérfræðiþekkingu sem nú er ónýtt á atvinnuleysisbótum.
Þessi vinna væri líka að mörgu leyti óhefðbundin (rétt eins og atvinnuleysisbætur eru ekki hefðbundin vinna), t.d.:
-
Starfsmaður er enn hvattur til að leita sér að annarri vinnu með sama hætti og gert er í tilfelli atvinnulausra.
-
Uppsagnarfrestur af hálfu starfsmanns er enginn, hann getur hætt án fyrirvara.
Meðan enn er til íslensk bók á Landsbókasafninu sem ekki hefur verið komið á tölvutækt form, meðan enn liggur rusl á götum og ströndum landsins, meðan enn er ógróðursett tré eða óupptekin lúpína, meðan enn á eftir að mála yfir veggjakrot einhvers staðar, meðan enn á eftir að skrá myndir í Ljósmyndasafninu og efni í eigu Ríkisútvarpsins, meðan enn á eftir að fara yfir málskjal í tengslum við hrun bankanna og meðan enn þarf að bægja illa búnum túristum frá eldgosum og sjóðandi hverum, er hægt að fækka fólki á atvinnuleysisbótum.
Þessi verkefni liggja út um allt og fólkið er á lausu. Leiðum þau saman.
Það er nefnilega ekkert til sem heitir atvinnuleysi – bara ónýtt vinnuafl sem bíður þess að komast til starfa við eitthvað uppbyggilegt.